Steden en Ridders tilt Catan naar een strategischer niveau met ridders, handelswaren, barbaren en metropolen. In dit artikel nemen we je stap voor stap mee door alle regels, zodat je ook zonder handleiding direct kunt spelen. We leggen het helder uit voor zowel beginners als gevorderden, met voorbeelden uit onze eigen speeltafel. Na het lezen weet je precies hoe je voorbereidt, speelt, scoort en wint, inclusief veelgemaakte fouten en handige tips.
Korte uitleg van het spel
Steden en Ridders is een uitbreidingsset voor het basisspel Catan. Het voegt ridders en stadsontwikkeling toe, terwijl barbaren het eiland periodiek aanvallen. Het spel is strategisch, interactief en belonend voor planning. Spelers die houden van langetermijnbeslissingen, timing en slimme handel komen hier uitstekend aan hun trekken.
Speloverzicht
Aantal spelers: 3–4. Leeftijd: vanaf 12 jaar. Speelduur: ca. 120 minuten. Type spel: strategisch ontwikkelings- en handelsspel met directe interactie.
Belangrijk: Steden en Ridders is geen losstaand spel. Je hebt het Catan basisspel nodig. De regels van het basisspel gelden, behalve waar deze uitbreiding ze aanpast.
Wil je de basisregels opfrissen voor je begint? Bekijk dan ook onze uitleg van het basisspel via Kolonisten van Catan spelregels.
Benodigdheden en spelmateriaal
Naast het materiaal uit het basisspel gebruik je in Steden en Ridders onder meer:
- Dobbelstenen: 1 witte en 1 rode productiedobbelsteen, plus 1 gebeurtenisdobbelsteen met 3 barbaren, 1 handel, 1 politiek en 1 wetenschap.
- Barbarenspoor en -schip: het schip schuift op richting Catan en triggert een aanval aan het einde van het spoor.
- Ridders: per speler 6 ridders in drie niveaus: basis, sterk en machtig. Ridders worden op kruispunten geplaatst die aan je wegen grenzen.
- Stadsmuren: per speler 3 muren. Elke muur verhoogt je afleglimiet bij een 7 met 2.
- Stadsuitbreidingsboekje of -tableau: drie sporen voor wetenschap (groen), politiek (blauw) en handel (geel), met niveaus 1 t/m 5.
- Metropolen: 3 houten of kunststof metropoolstukken die een stad overkappen.
- Voortgangskaarten: vervangen de ontwikkelingskaarten. Er zijn drie kleuren sets: wetenschap, politiek en handel.
- Handelswaren: naast grondstoffen komen er drie goederen in het spel: papier (van hout), doek (van wol) en munt (van erts).
- Handelaar: een pion die op een landtegel staat en de eigenaar 1 punt plus een 2:1 ruilvoordeel voor die grondstof geeft.
Het basisspelmateriaal blijft in gebruik, behalve de ontwikkelingskaarten, de kaart grootste riddermacht en één van de twee gewone dobbelstenen.
Voorbereiding
- Opbouw bord: bouw Catan op volgens de basisregels. Plaats het barbarenspoor met schip op het startveld.
- Kaarten sorteren: scheid grondstoffen (wol, hout, baksteen, graan, erts) en leg de drie handelswarenstapels (papier, doek, munt) klaar. Schud de drie stapels voortgangskaarten apart.
- Spelerkleur: elke speler neemt zijn wegen, dorpen, steden, 6 ridders, 3 stadsmuren en een stadsuitbreidingstableau met fiches.
- Startplaatsing: plaats net als in het basisspel twee dorpen met wegen, maar vervang je tweede dorp door een stad. Volg de reguliere plaatsingsvolgorde.
- Beginhand: ontvang grondstoffen van de tegels die aan je tweede plaatsing grenzen, zoals gebruikelijk.
Doel van het spel
Win als eerste met 13 overwinningspunten. Punten komen uit dorpen en steden, metropolen, langste handelsroute, de handelaar, bepaalde voortgangskaarten en verdediger van Catan bij een succesvolle barbarenafweer. Je kunt het spel uitsluitend in je eigen beurt winnen.
Spelverloop
Elke beurt verloopt in drie fasen.
1. Worp en opbrengst
Gooi de witte en rode dobbelsteen én de gebeurtenisdobbelsteen.
- Productie: de som van wit en rood bepaalt welke tegels produceren, net als in het basisspel. Dorpen leveren 1 grondstof. Steden leveren bij graan en baksteen 2 grondstoffen, en bij hout, wol en erts 1 grondstof plus 1 handelswaar (respectievelijk papier, doek, munt).
- Gebeurtenisdobbelsteen: bij barbaren schuift het schip 1 stap op. Bij handel, politiek of wetenschap kan er een voortgangskaart worden uitgedeeld. De rode dobbelsteen bepaalt wie ontvangt: spelers met een stadsuitbreidingsniveau dat overeenkomt met het getal krijgen een kaart van de betreffende kleur.
Bij een 7: spelers met meer dan 7 handkaarten moeten de helft (naar beneden afronden) afleggen. Voor de eerste barbarenaanval mag de rover nog niet verplaatst worden. Na de eerste aanval werkt de rover zoals in het basisspel.
2. Handelen
Je mag onderhandelen met medespelers en maritiem ruilen met de bank of via havens, net als in het basisspel. Handelswaren mogen vrij verhandeld worden. Staat de handelaar op een tegel naast jouw dorp of stad, dan mag jij in je beurt die grondstof ruilen tegen 2:1 met de bank en ontvang je 1 punt zolang jij de handelaar controleert.
3. Bouwen en acties
In je bouwfase kun je, in willekeurige volgorde en zo vaak als je middelen toelaten:
- Bouwen: wegen, dorpen, steden en stadsmuren (kosten stadsmuur: 2 baksteen). Stadsmuren verhogen je afleglimiet bij een 7 met 2, tot een maximum van 13. Een stad kan maar 1 muur hebben en een verwoeste stad verliest ook zijn muur.
- Ridders: koop een ridder voor 1 erts en 1 wol en plaats hem op een vrij kruispunt dat grenst aan jouw wegennet. Activeer een ridder voor 1 graan. Verhoog zijn niveau voor 1 erts en 1 wol per upgrade. Per beurt mag elke actieve ridder precies één actie doen. Na zijn actie wordt hij weer passief.
- Ridderacties: verplaatsen langs je eigen wegen, een zwakkere vijandelijke ridder verdrijven, de rover verjagen van een aangrenzende tegel of een tegenstanders langste handelsroute onderbreken door tussen twee van diens wegen te gaan staan.
- Stadsuitbreidingen: koop niveaus met handelswaren binnen een kolom (wetenschap met papier, handel met doek, politiek met munt). Niveau 1 kost 1 goed, niveau 2 kost 2, enzovoort. Op niveau 3 ontgrendel je een speciale vaardigheid; op niveau 4 claim je de metropool van die kleur als die nog vrij is; op niveau 5 kun je een bestaande metropool in die kleur van een ander afpakken. Alleen een stad kan tot metropool worden bevorderd en metropolen zijn barbarenbestendig.
- Voortgangskaarten: je koopt ze niet; je ontvangt ze via de gebeurtenisdobbelsteen. Je mag voortgangskaarten in je eigen beurt direct spelen, tenzij de kaart anders voorschrijft. Je mag er maximaal 4 op hand hebben aan het einde van je beurt. Onthulde puntenkaarten tellen niet mee voor die limiet.
Barbarenaanval
Wanneer het barbarenschip het einde van het spoor bereikt, volgt direct een aanval. De kracht van de barbaren is gelijk aan het totale aantal steden op het bord. De verdedigingskracht is de som van alle actieve ridders van alle spelers.
- Als Catan wint: de speler met de hoogste totale actieve riddersterkte ontvangt de eretitel verdediger van Catan voor 1 punt. Bij een gedeelde hoogste sterkte trekken die spelers elk in plaats daarvan een voortgangskaart.
- Als de barbaren winnen: alle spelers met de laagste actieve riddersterkte en ten minste één gewone stad moeten één stad terugschakelen naar een dorp. Metropolen kunnen niet worden vernietigd. Heb je alleen metropolen, dan blijf je gevrijwaard.
Na de aanval keert het schip terug naar start en worden alle ridders gedeactiveerd.
Belangrijke spelregels en uitzonderingen
- Geen vroege rover: tot de eerste barbarenaanval mag de rover niet verplaatst worden, ook niet met een bisschop. Afleggen bij een 7 geldt wel gewoon.
- Ridders en acties: een ridder die je net plaatste mag je wel activeren, maar in dezelfde beurt geen ridderactie laten uitvoeren.
- Langste handelsroute: ridders op een kruispunt kunnen de continuïteit van andermans weg onderbreken en zo de langste route breken.
- Metropool is veilig: barbaren kunnen een metropool niet vernietigen. Stadsmuren gaan verloren als de stad wordt teruggezet naar een dorp.
- Voortgangskaarten: handlimiet 4 aan het einde van je beurt. Je mag kaarten meteen spelen nadat je ze kreeg, mits de kaarttekst dat toelaat.
- Ontwikkelingskaarten uit het basisspel: worden volledig vervangen door voortgangskaarten. De kaart grootste riddermacht is niet van toepassing in Steden en Ridders.
Einde van het spel en puntentelling
Het spel eindigt zodra een speler in zijn eigen beurt 13 punten heeft. Puntenbronnen:
- 1 punt per dorp, 2 per stad.
- 2 punten per metropool.
- 2 punten voor de langste handelsroute.
- 1 punt voor controle over de handelaar.
- 1 punt voor verdediger van Catan na een succesvolle barbarenafweer.
- 1 punt op specifieke voortgangskaarten zoals drukker en grondwet.
Let op: je moet de 13 punten in je eigen beurt bereiken. Tussen beurten door behaalde punten leveren niet direct winst op.
Populaire spelvarianten
- Sneller spel: speel tot 12 punten of laat steden bij hout, wol en erts kiezen tussen 2 grondstoffen of 1 grondstof plus 1 handelswaar om de vaart te verhogen.
- Ridders zonder activatiekost: schrap de graankost voor het activeren van ridders om ridderacties te stimuleren en de interactie te vergroten.
- Combinatie met Zeevaarders: volg de scenarioaanwijzingen; puntdrempel en barbarenregels kunnen per scenario variëren.
- Vriendelijke start: verbied het verdrijven van ridders in de eerste twee volledige rondes om de opbouwfase rustiger te laten verlopen.
Veelgemaakte fouten
- Rover te vroeg verplaatsen: vóór de eerste barbarenaanval mag de rover niet bewegen, ook niet met een bisschop. Alleen afleggen bij 7 geldt.
- Ridderactie na plaatsing: een zojuist geplaatste en geactiveerde ridder mag in diezelfde beurt nog géén actie doen.
- Metropool vernietigen: barbaren kunnen geen metropool slopen. Moet je een stad verliezen en heb je een gewone stad, dan gaat die terug naar een dorp.
- Verkeerde stadsmuurkosten: een stadsmuur kost 2 baksteen, niet erts of een handelswaar.
- Voortgangskaartlimiet negeren: eindig je beurt nooit met meer dan 4 voortgangskaarten op hand.
Snelle samenvatting
Rol elke beurt drie dobbelstenen, produceer grondstoffen en handelswaren, handel slim en ontwikkel je steden via wetenschap, politiek en handel. Koop, activeer en verplaats ridders om de rover te verdrijven, routes te doorbreken en samen de barbaren te stoppen. Claim metropolen, beheer de handelaar en scoor door bouwen, verdedigen en vooruitgang. Wie in zijn eigen beurt als eerste 13 punten bereikt, wint.
Praktische tips voor beginners
- Streef vroeg naar niveau 3 in één stadsdiscipline om de bijbehorende vaardigheid te ontgrendelen en richting metropool te werken.
- Houd graan achter de hand voor activaties, zeker vlak voor een mogelijke barbarenaanval.
- Plaats ridders zó dat je routes van tegenstanders kunt onderbreken zonder je eigen uitbreidingsplannen te blokkeren.
- Gebruik de handelaar actief: dat 2:1-voordeel is vaak waardevoller dan een enkele grondstof stelen met de rover.
- Time voortgangskaarten. Een alchemist of ingenieur op het juiste moment kan een hele beurt kantelen.
Conclusie
Steden en Ridders maakt Catan dieper, dynamischer en interactiever. Met ridders, barbaren, stadsuitbreidingen en metropolen draait het om timing, voorbereiding en slimme keuzes. Als je de basisprincipes hier volgt en let op de uitzonderingen, loopt je eerste pot meteen soepel. Daarna ontdek je vanzelf de finesses die elke partij anders maken. Veel speelplezier en succes met het verdedigen én ontwikkelen van Catan.
Veelgestelde vragen over Catan Steden en Ridders
Mag ik de rover verplaatsen voordat de eerste barbarenaanval plaatsvindt?
Nee. Tot de eerste barbarenaanval geldt geen vroege rover. Je moet bij een 7 wel kaarten afleggen als je er meer dan 7 hebt, maar je verplaatst de rover niet en steelt niets. Na de eerste aanval werkt de rover weer zoals in het basisspel.
Wat kost een stadsmuur en wat levert die op?
Een stadsmuur kost 2 baksteen. Elke muur verhoogt jouw afleglimiet bij het gooien van een 7 met 2 kaarten, tot een maximum van 13. Een stad kan maar één muur hebben. Wordt die stad door de barbaren verwoest, dan verdwijnt de muur ook.
Kunnen barbaren een metropool vernietigen?
Nee. Metropolen zijn immuun voor barbaren. Moet jij een stad verliezen na een barbarenoverwinning, dan degradeer je een gewone stad naar een dorp. Heb je alleen metropolen, dan raak je geen stad kwijt. De metropool blijft staan en telt gewoon voor punten.
Mag ik voortgangskaarten in dezelfde beurt spelen waarin ik ze ontving?
Ja. In Catan Steden en Ridders mag je voortgangskaarten doorgaans direct spelen in je eigen beurt, tenzij de kaarttekst anders bepaalt. Let er wel op dat je aan het einde van je beurt maximaal vier voortgangskaarten op hand mag hebben.
Hoe werkt de handelaar precies en telt die voor punten?
De handelaar staat op een landtegel en geeft de eigenaar 1 overwinningspunt zolang hij daar controle over heeft. Daarnaast mag die speler in zijn eigen beurt de betreffende grondstof tegen 2:1 met de bank ruilen. De handelaar kan met specifieke voortgangskaarten worden verplaatst.